Yargı Kararları
Menfi tespit davası, konusu bir miktar paranın ödenmesine ilişkin alacak veya tazminat talebi niteliğinde olmadığından dava şartı arabuluculuğa tabi değildir.
Bonoya dayalı menfi tespit davası mutlak ticari dava olsa da, sonucunda esasa ilişkin olarak cebri icraya konu edilebilecek bir ilam ortaya çıkmayıp sadece olumsuz tespit hükmü kurulduğundan, 6102 sayılı TTK m. 5/A ve 6325 sayılı Kanun m. 18/A kapsamında aranan dava şartı arabuluculuğa tabi değildir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/2891, K. 2021/4366, 24.05.2021
- Mahkeme
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
- Esas
- 2020/2891
- Karar
- 2021/4366
- Tarih
- 24.05.2021
İlgili mevzuat
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 5/A
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 3
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 4/1-a
- 6325 sayılı Arabuluculuk Kanunu m. 18/A
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 106
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 373/1
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 32
MAHKEMESİ : BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 3. HUKUK DAİRESİ
Taraflar arasında görülen davada Erzurum Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 14/01/2019 tarih ve 2019/12 E. - 2019/16 K. sayılı kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, istinaf isteminin esastan reddine dair Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi'nce verilen 27/03/2019 tarih ve 2019/531 E. - 2019/549 K. sayılı kararın Yargıtay'ca incelenmesi davalı vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:
Dava, bonoya dayalı menfi tespit talebine ilişkindir.
Davalıya dava dilekçesi tebliğ edilmemiştir.
İlk Derece Mahkemesince, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu 5/A-1 maddesi ve 6325 sayılı Arabuluculuk Kanunu'nun 18/A maddesi gereği, arabuluculuğa başvurmadan dava açılmış olduğu gerekçesiyle dava şartı yokluğu nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmiştir.
Karara karşı, davalı tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.
Bölge Adliye Mahkemesince, somut uyuşmazlıkta, davanın kambiyo senedine dayalı açılan menfi tespit davası olduğu, kambiyo senetlerinin Ticaret Kanunu'nda düzenlendiği, bu tür davaların TTK'nın 3 ve 4/1-a maddeleri uyarınca ticari dava niteliğinde olduğu, ticari davalarda konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartı olarak kabul edilmiş olup tarafların arabulucuya başvurmadığı anlaşıldığından mahkemece dava şartı yokluğu nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmediği gerekçesiyle davalının istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
Kararı, davalı vekili temyiz etmiştir.
Bir ticari davanın açılmasından önce arabulucuya başvurulmuş olmasının dava şartı olabilmesi bazı koşulların gerçekleşmesine bağlıdır. Buna göre; (a) Öncelikle konusu, bir miktar paranın ödenmesi olmalı, (b) Sonra dava konusu olan bir miktar paranın ödenmesi için yapılan talep, bir alacak veya tazminat talebi olarak ileri sürülmelidir. Bu koşulların bulunması halinde dava açılmasından önce arabulucuya başvurulmuş olması, dava şartı olacaktır. Bu koşulların gerçekleşmediği ticari davalarda davanın açılmasından önce arabulucuya başvurulmuş olması, dava şartı olarak kabul edilmeyecektir.
Kanun maddesinin metni ve gerekçesi bu kadar açık ve net olup zorlamayla da olsa genişletici bir yorum yapılmasına elverişli değildir. Zaten ileri ve özgürlükçü hukuk düzenlerinde zorunlu ve emredici kuralların dar yorumlanması esastır. Menfi tespit davalarının ticari bir dava olduğu için TTK’nın 5/A maddesi kapsamına alınması ve böyle bir davayı açmak isteyen kişinin önce arabulucuya başvurmaya zorlanması, kanuna aykırı olduğu gibi sayısız hukuki sakıncalara da neden olacaktır. Bu itibarla kanun hükmünde öngörülen açık ifadelere rağmen dava şartı arabuluculuğun uygulama alanının genişletilmesi doğru değildir.
HMK’nın 106. maddesinde düzenlenen tespit davasının özel bir şekli olan menfi tespit davası, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat davası olarak nitelendirilemez. Bu dava sonucunda, borçlunun borçlu olmadığının anlaşılması halinde borçlu olunmayan kısım belirtilmek suretiyle olumsuz tespit hükmü kurulmaktadır. Menfi tespit davasının istirdat davasına dönüştüğü hâllerde dahi olumsuz tespit hükmü kurulması gerekmektedir. Başka bir deyişle, menfi tespit davasının niteliği gereği verilen kararlarda, yalnızca davacının borçlu olup olmadığı belirlenmekte, borçlu olmadığı kısma ilişkin olumsuz tespit hükmü kurulmaktadır. Bu hüküm, herhangi bir alacağın tahsilini gerektirir nitelikte bir ilam olmadığından esasa yönelik olarak İİK'nın 32. maddesi uyarınca doğrudan ilamların icrası yolu ile takibe konulamaz. Oysa arabuluculuk sonucu verilen kararlar ilam hükmünde olup, cebri icra yoluna başvurulabilecek niteliktedir. Ancak menfi tespit davaları sonucunda verilen hükümler esasa yönelik olarak cebri icraya konu edilip infaz edilemeyeceğinden, ticari davalarda arabuluculuğa başvuruyu dava şartı olarak öngören madde hükmünün amaçsal yorumundan Yasa Koyucu’nun bilinçli olarak menfi tespit davalarını arabuluculuk dava şartına tabi tutmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda mahkemece arabulucuya başvurulmadığından davanın dava şartı yokluğundan reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir.
SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle, davalı vekilinin temyiz isteminin kabulü ile İlk Derece Mahkemesince verilen karara yönelik istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULARAK KALDIRILMASINA, HMK'nın 373/1. maddesi uyarınca dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, ödediği peşin temyiz harcının isteği halinde temyiz eden davalıya iadesine, 24/05/2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Bu kararın başlığı ve özeti, ekibimizin karara ilişkin kısa hukuki yorumudur; Yargıtay'ın resmi ifadesi değildir. Başlığın kullanılmasından doğabilecek zararlardan sorumluluk kabul edilmez. Kararın kök kaynağı: Adalet Bakanlığı.
İlgili Yargı Kararları
- Yargı KararlarıDevamını okuyun
İhtiyari arabuluculuk anlaşma belgesinde kararlaştırılan tutarın tam ve eksiksiz ödenmesi, uyuşmazlığın kesin olarak sona ermesinin şartı olarak düzenlenmişse ve bu şart gerçekleşmezse, taraflar anlaşma kapsamındaki alacakların tamamı için yeniden dava açabilir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · E: 2026/5856 · K: 2026/5003 · T: 02.06.2026 - Yargı KararlarıDevamını okuyun
İkinci el araç satışında satıcı ayıba karşı tekeffül hükümleri gereğince, ekspertiz şirketi ise özen borcuna aykırı rapor düzenlemesi nedeniyle alıcının onarım zararından müştereken ve müteselsilen sorumludur.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi · E: 2026/390 · K: 2026/4975 · T: 23.09.2026 - Yargı KararlarıDevamını okuyun
İşçinin iradesinin fesada uğratılarak veya baskı altında imzalattırıldığı ileri sürülen ihtiyari arabuluculuk anlaşma tutanağının iptali talebi, işçilik alacaklarına ilişkin birleşen dava ile birlikte görülüp aynı kararda hükme bağlanabilir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · E: 2026/4327 · K: 2026/6046 · T: 23.06.2026